Một vùng sóng nhiệt đại dương khổng lồ đang bao phủ khoảng 13,5% bề mặt Trái Đất, trải dài trên Thái Bình Dương từ châu Á đến châu Mỹ. Các chuyên gia cảnh báo hiện tượng này có thể làm gia tăng cường độ bão nhiệt đới, kích hoạt các đợt nắng nóng cực hạn, mưa lớn và nhiều hình thái thời tiết bất thường trên toàn cầu trong những tháng tới.
Theo các nhà khoa học, vùng sóng nhiệt trên biển hiện có quy mô gấp khoảng 8 lần diện tích nước Mỹ, kéo dài từ Philippines đến Peru, mở rộng lên phía bắc tới Hawaii và bang California (Mỹ). Đây được đánh giá là một trong những vùng nước biển ấm bất thường lớn nhất từng được ghi nhận, có khả năng tác động mạnh đến hệ thống khí hậu toàn cầu.
Hai vùng nước nóng hợp nhất tạo nên “siêu sóng nhiệt” trên Thái Bình Dương
Sóng nhiệt đại dương là hiện tượng nhiệt độ nước biển tăng cao bất thường trên diện rộng và kéo dài, chủ yếu xuất hiện ở tầng nước gần bề mặt nhưng đôi khi lan xuống các lớp nước sâu.
Đợt sóng nhiệt hiện nay hình thành khi hai vùng nước nóng lớn hợp nhất, gồm một vùng tại Bắc Thái Bình Dương và một vùng khác liên quan đến hiện tượng siêu El Niño đang phát triển dọc khu vực xích đạo. Sự kết hợp này tạo nên một khối nhiệt khổng lồ có khả năng làm thay đổi các hình thái thời tiết trên phạm vi rất rộng.
Nhiệt độ mặt biển trung bình toàn cầu tháng 6 lập kỷ lục mới. Đồ họa: C3S ECMWF
Có thể thúc đẩy siêu bão và nắng nóng cực đoan
Các chuyên gia cho biết những tác động đầu tiên của hiện tượng này đã bắt đầu xuất hiện.
Nước biển ấm đang tiếp thêm năng lượng cho siêu bão Ba Vì trên khu vực Tây Thái Bình Dương. Sau khi đi qua gần quần đảo Bắc Mariana ngày 6/7, cơn bão được dự báo có thể ảnh hưởng mạnh đến Đài Loan (Trung Quốc) và khu vực ven biển Trung Quốc trong những ngày tới.
Trong khi đó, lượng nhiệt khổng lồ tích tụ trên đại dương cũng được dự báo sẽ góp phần hình thành vòm nhiệt tại miền Tây nước Mỹ vào giữa tháng 7. Hiện tượng này có thể khiến nhiệt độ tăng lên mức cực đoan, đồng thời làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại các bang như Arizona và New Mexico.
Mực nước biển có thể dâng cao, nguy cơ ngập lụt ven biển gia tăng
Nhà khoa học khí hậu Daniel Swain dự báo vùng nước biển nóng bất thường sẽ khiến mực nước biển tại khu vực California dâng từ 15–60 cm, thậm chí có thể đạt 60–90 cm trong mùa thu và mùa đông khi kết hợp với gió bão.
Ngoài nguy cơ ngập lụt ven biển, lượng nhiệt tích tụ trên Thái Bình Dương còn được cho là sẽ tiếp sức cho dòng tia cận nhiệt đới, làm gia tăng khả năng xuất hiện mưa lớn, giông bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan tại khu vực đông nam nước Mỹ trong những tháng cuối năm.
Nước biển ấm làm gia tăng năng lượng cho bão và mưa lớn
Khi nhiệt độ nước biển tăng cao, quá trình bốc hơi diễn ra mạnh hơn, đưa lượng lớn hơi nước vào khí quyển.
Khối không khí giàu hơi ẩm này trở thành nguồn năng lượng quan trọng nuôi dưỡng các cơn bão, mưa cực đoan cũng như các đợt nắng nóng kéo dài. Đây là một trong những nguyên nhân khiến thời tiết ngày càng khó dự báo và xuất hiện nhiều hiện tượng cực đoan hơn trên phạm vi toàn cầu.
Biến đổi khí hậu và El Niño khiến sóng nhiệt đại dương ngày càng mở rộng
Theo Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA), hiện tượng lần này còn liên quan đến Chế độ Kinh tuyến Thái Bình Dương (PMM) – một dạng tương tác giữa đại dương và khí quyển khiến gió mậu dịch suy yếu, lượng nước bốc hơi giảm và nhiệt lượng tích tụ ngày càng nhiều trên mặt biển.
Các nhà khoa học nhận định khi El Niño tiếp tục mạnh lên, kết hợp với PMM và tác động của biến đổi khí hậu, các vùng nước nóng sẽ tiếp tục mở rộng cả về diện tích lẫn cường độ.
Theo thống kê, diện tích đại dương toàn cầu chịu ảnh hưởng của sóng nhiệt đã tăng hơn ba lần, từ khoảng 9% vào cuối thập niên 1980 lên trên 30% hiện nay. Riêng các đợt sóng nhiệt có cường độ mạnh đã tăng gấp sáu lần trong cùng giai đoạn.
Trong đợt El Niño đầu năm 2024, có thời điểm hơn 46% diện tích đại dương trên thế giới đồng thời xuất hiện sóng nhiệt. Trước đó, năm 2015, hiện tượng sóng nhiệt nổi tiếng mang tên “The Blob” cũng kết hợp với El Niño, gây ra hàng loạt tác động nghiêm trọng đến môi trường, hệ sinh thái biển và đời sống của hàng triệu người tại các khu vực ven Thái Bình Dương.
Các chuyên gia nhận định nếu xu hướng nước biển tiếp tục nóng lên, thế giới sẽ phải đối mặt với nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan hơn, từ siêu bão, mưa lũ, hạn hán cho đến nắng nóng kéo dài, đặt ra thách thức lớn đối với công tác dự báo và ứng phó với biến đổi khí hậu.