Lực lượng Không gian Mỹ vừa ghi dấu một bước tiến quan trọng trong công nghệ vũ trụ khi lần đầu tiên hai tàu vũ trụ thương mại tự hành thực hiện thành công nhiệm vụ đánh chặn và theo dõi mục tiêu trên quỹ đạo Trái Đất. Thành công của nhiệm vụ Victus Haze không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian triển khai mà còn mở ra kỷ nguyên mới cho các hoạt động không gian phản ứng nhanh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực quốc phòng.
Ngày 3/7, Lực lượng Không gian Mỹ chính thức xác nhận hoàn thành thành công nhiệm vụ Victus Haze, đánh dấu lần đầu tiên một tàu vũ trụ thương mại vận hành bằng phần mềm tự động có thể tiếp cận, đánh chặn và mô tả đặc điểm của một vệ tinh mục tiêu trên quỹ đạo chỉ trong vòng 61 giờ. Đây là thành tích vượt trội khi các chương trình bí mật trước đây thường mất nhiều tháng để thực hiện nhiệm vụ tương tự.
Hai doanh nghiệp tư nhân phối hợp tạo nên bước đột phá
Victus Haze là dự án hợp tác giữa hai công ty công nghệ không gian của Mỹ.
Trong đó, True Anomaly phát triển tàu săn Jackal-0004, được thiết kế chuyên biệt cho các hoạt động tiếp cận và thao tác gần trên quỹ đạo. Tàu được điều khiển bởi nền tảng phần mềm tự động Mosaic, có khả năng tự lập kế hoạch và chỉ huy toàn bộ nhiệm vụ mà không cần con người can thiệp liên tục.
Trong khi đó, Rocket Lab đảm nhiệm phát triển vệ tinh mục tiêu Puma theo hợp đồng trị giá khoảng 32 triệu USD. Vệ tinh được trang bị hệ thống cảm biến quang học tiên tiến do Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Livermore phát triển.
Đáng chú ý, Rocket Lab cũng lập kỷ lục mới về tốc độ phóng vệ tinh khi đưa Puma lên quỹ đạo thấp chỉ 16 giờ 42 phút sau khi nhận lệnh từ Bộ Tư lệnh Hệ thống Không gian Mỹ, nhanh hơn gần 10 giờ so với kỷ lục trước đó.
Tàu Jackal tự tìm kiếm mục tiêu từ khoảng cách 2.000 km
Sau khi Puma được đưa lên quỹ đạo ngày 19/6, tàu Jackal – vốn đã được phóng trước đó bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX – bắt đầu nhiệm vụ.
Không nhận chỉ đạo trực tiếp từ mặt đất, Jackal tự động sử dụng cảm biến và phần mềm Mosaic để phát hiện mục tiêu từ khoảng cách khoảng 2.000 km, sau đó tính toán quỹ đạo tiếp cận, thực hiện nhiều vòng bay quanh vệ tinh Puma nhằm thu thập hình ảnh và dữ liệu từ nhiều góc độ khác nhau.
Toàn bộ nhiệm vụ kết thúc sớm hơn 11 giờ so với thời hạn mà Văn phòng Space Safari thuộc Bộ Tư lệnh Hệ thống Không gian đặt ra. Sau khi hoàn thành, Jackal tự động quay trở lại quỹ đạo ban đầu mà không cần điều khiển trực tiếp từ con người.
AI và phần mềm tự động đóng vai trò trung tâm
Theo Lực lượng Không gian Mỹ, điểm đột phá lớn nhất của Victus Haze nằm ở khả năng tự hành hoàn toàn của phần mềm Mosaic.
Trong suốt nhiệm vụ, hệ thống này tự thực hiện toàn bộ ba giai đoạn phức tạp của hoạt động gặp gỡ và thao tác gần (RPO), gồm tiếp cận mục tiêu từ khoảng cách xa, điều hướng chính xác ở cự ly trung bình và điều khiển cảm biến, quỹ đạo cũng như mức tiêu hao nhiên liệu khi áp sát mục tiêu.
Khác với các nhiệm vụ truyền thống vốn được lập kế hoạch trước nhiều tuần đối với những vệ tinh hợp tác, Mosaic phải tự tìm kiếm một vật thể chưa xác định, xây dựng phương án đánh chặn gần như theo thời gian thực và hoàn thành toàn bộ quy trình trong vòng 72 giờ.
Mở ra kỷ nguyên mới cho các nhiệm vụ không gian phản ứng nhanh
Victus Haze là nhiệm vụ thứ hai thuộc chương trình Không gian Phản ứng Chiến thuật (TacRS) của Lực lượng Không gian Mỹ.
Trước đó, nhiệm vụ Victus Nox năm 2023 từng gây chú ý khi phóng tàu vũ trụ chỉ sau 27 giờ kể từ khi nhận lệnh. Tuy nhiên, đây mới là lần đầu tiên các tàu vũ trụ thương mại thực hiện thành công hoạt động đánh chặn và quan sát mục tiêu trên quỹ đạo bằng hệ thống tự động.
Theo kế hoạch, các vệ tinh của Victus Haze sẽ tiếp tục được sử dụng để huấn luyện các hoạt động gặp gỡ và thao tác gần trên quỹ đạo. Trong hai năm tới, chương trình TacRS sẽ tiếp tục triển khai các nhiệm vụ mới như Victus Surgo và Victus Sol, hướng tới xây dựng năng lực phản ứng không gian nhanh, linh hoạt và tự động hơn cho Mỹ trong tương lai.