Bộ Khoa học và Công nghệ đang đề xuất triển khai cơ chế hỗ trợ tới 50% lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), nhằm tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính sách dự kiến được thí điểm với 20 doanh nghiệp trước khi nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ
Ngày 10/7 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo lấy ý kiến về triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF).
Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam chịu áp lực ngày càng lớn về đổi mới công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh, bài toán chi phí vốn vẫn là rào cản khiến nhiều kế hoạch đầu tư bị trì hoãn, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Để tháo gỡ khó khăn này, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai cơ chế hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ NATIF. Theo phương án xây dựng, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ tối đa 50% lãi suất vay, thời gian hỗ trợ lên đến 5 năm, trước mắt áp dụng thí điểm cho 20 doanh nghiệp.
Chính sách được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ mới, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới.
Theo Bộ trưởng, để hiện thực hóa mục tiêu này cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ phát triển công nghệ lõi, hạ tầng đổi mới sáng tạo đến hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp.
Ông nhấn mạnh doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, tạo môi trường thuận lợi và chia sẻ một phần rủi ro để doanh nghiệp yên tâm đầu tư.
“Nhu cầu đầu tư nâng cấp và đổi mới công nghệ hiện nay là vô cùng cấp bách đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Tuy nhiên, chi phí lãi vay vẫn đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với quyết định đầu tư của doanh nghiệp”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ NATIF sẽ trở thành “chìa khóa” giúp doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.
Nhà nước hỗ trợ lãi suất, ngân hàng vẫn cho vay theo cơ chế thị trường
Trình bày phương án triển khai, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia Bùi Quang Minh cho biết điểm khác biệt của chính sách lần này là được xây dựng hoàn toàn theo nguyên tắc thị trường.
Theo đó, các ngân hàng thương mại vẫn thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định, quyết định cho vay, giải ngân và quản lý rủi ro theo quy định. Nhà nước không cấp vốn trực tiếp mà chỉ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay.
Ông Bùi Quang Minh cho rằng cách làm này vừa huy động hiệu quả nguồn vốn tín dụng xã hội, vừa sử dụng ngân sách nhà nước theo hướng tiết kiệm và tạo hiệu ứng lan tỏa.
“Cơ chế này sẽ tạo hiệu ứng đòn bẩy, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ, đồng thời định hướng dòng vốn tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên của quốc gia”, ông Minh nhấn mạnh.
Mức hỗ trợ lên tới 50% lãi suất trong 5 năm
Theo đề xuất, doanh nghiệp thực hiện các dự án ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo sẽ được xem xét hỗ trợ nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về tính khả thi, hiệu quả kinh tế – xã hội và khả năng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh.
Những dự án sử dụng công nghệ thuộc danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ cao hoặc công nghệ chiến lược sẽ được ưu tiên.
Doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 50% lãi suất vay, nhưng mức hỗ trợ không vượt quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm.
Ví dụ, nếu doanh nghiệp vay vốn với lãi suất thương mại 10%/năm, Quỹ NATIF sẽ hỗ trợ 5%/năm, giúp doanh nghiệp chỉ phải thanh toán 5% còn lại. Với các dự án đầu tư công nghệ quy mô lớn, thời gian thu hồi vốn dài, cơ chế này được đánh giá sẽ giảm đáng kể áp lực tài chính.
Điều kiện để được hưởng hỗ trợ
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng xây dựng bộ tiêu chí nhằm bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu.
Theo đó, doanh nghiệp phải:
- Có đầy đủ tư cách pháp nhân và năng lực triển khai dự án.
- Đã ký hợp đồng tín dụng hợp pháp với tổ chức tín dụng.
- Cam kết sử dụng vốn vay đúng mục đích.
Các dự án có thể được xem xét hỗ trợ gồm đầu tư máy móc, dây chuyền sản xuất hiện đại, nhận chuyển giao công nghệ, thuê chuyên gia, đào tạo nhân lực, thiết kế, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm mới.
Quỹ NATIF sẽ đánh giá toàn diện về tính khả thi, hiệu quả kinh tế – xã hội, khả năng tạo sản phẩm mới hoặc cải tiến, cũng như mức độ đóng góp vào việc nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đặc biệt, các dự án ứng dụng công nghệ cao, công nghệ xanh, công nghệ sạch và công nghệ chiến lược sẽ được ưu tiên nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và tăng cường năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội thảo
Thí điểm với 20 doanh nghiệp trước khi mở rộng
Để kiểm chứng tính khả thi của cơ chế, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm với 20 doanh nghiệp.
Sau khi ký hợp đồng tín dụng với ngân hàng, doanh nghiệp sẽ nộp hồ sơ trực tuyến đến Quỹ NATIF. Hội đồng xét duyệt sẽ đánh giá theo các tiêu chí đã công bố trước khi quyết định hỗ trợ.
Trong suốt quá trình thực hiện, ngân hàng vẫn chịu trách nhiệm quản lý khoản vay và thu hồi nợ, còn Quỹ NATIF sẽ chuyển phần kinh phí hỗ trợ lãi suất vào tài khoản chuyên dùng trước kỳ thanh toán.
Nếu doanh nghiệp phát sinh nợ quá hạn, việc hỗ trợ lãi suất sẽ tạm dừng cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ với ngân hàng, qua đó bảo đảm kỷ luật tài chính và nâng cao trách nhiệm sử dụng vốn.
Kỳ vọng tạo động lực mới cho đổi mới sáng tạo
Tại hội thảo, nhiều chuyên gia, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp đã góp ý về tiêu chí lựa chọn dự án, quy trình xét duyệt, cơ chế phối hợp cũng như kiểm soát rủi ro. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp thu các ý kiến để tiếp tục hoàn thiện chính sách trước khi triển khai chính thức.
Theo kế hoạch, chương trình thí điểm sẽ kéo dài đến hết tháng 9/2026, sau đó được tổng kết, đánh giá để hoàn thiện cơ chế và xem xét mở rộng quy mô.
Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách hỗ trợ lãi suất thông qua Quỹ NATIF không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn, đẩy nhanh quá trình đổi mới công nghệ mà còn góp phần huy động nguồn lực tín dụng xã hội vào các lĩnh vực ưu tiên, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ công nghệ của nền kinh tế.
Đây được xem là một bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.