Hơn 700 đơn vị hành chính cấp xã trên cả nước đang được nghiên cứu rà soát để tiếp tục sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu quả, góp phần tối ưu nguồn lực đầu tư, giảm chi phí quản lý và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.
Theo định hướng được Bộ Nội vụ đưa ra tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định. Trong đó có 17 đơn vị chưa đạt cả tiêu chí về diện tích và quy mô dân số, 529 đơn vị chưa đạt chuẩn diện tích và 159 đơn vị chưa đáp ứng yêu cầu về dân số.
Hướng đến bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu quả quản lý
Bộ Nội vụ cho rằng việc duy trì các đơn vị hành chính có quy mô nhỏ trong thời gian dài không chỉ làm phân tán nguồn lực đầu tư mà còn phát sinh chi phí quản lý, trong khi chưa phát huy được lợi thế về quy mô để cung cấp dịch vụ công chất lượng cao cũng như thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới mô hình quản trị ngày càng cao, việc tiếp tục nghiên cứu sắp xếp các đơn vị hành chính được xem là bước đi cần thiết nhằm xây dựng bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở và tạo điều kiện phân bổ nguồn lực hợp lý hơn.
Điều chỉnh địa giới để phù hợp với không gian phát triển hiện đại
Ngoài các tiêu chí về diện tích và dân số, Bộ Nội vụ cũng chỉ ra thực tế tại nhiều địa phương, ranh giới hành chính sau các đợt sắp xếp trước đây vẫn chưa thực sự phù hợp với quy hoạch phát triển.
Một số khu vực đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, vùng du lịch hay các khu vực có tính liên kết tự nhiên vẫn bị chia cắt bởi địa giới hành chính, gây khó khăn cho công tác quy hoạch tổng thể, đầu tư hạ tầng đồng bộ và thu hút các dự án quy mô lớn.
Đáng chú ý, nhiều đô thị đã mở rộng theo mô hình đa trung tâm, vượt ra ngoài phạm vi địa giới truyền thống. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng kết nối và mô hình quản lý vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục điều chỉnh để bảo đảm sự đồng bộ trong quy hoạch.
Bên cạnh đó, việc sáp nhập một số thị trấn vào các xã nông thôn cũng làm thay đổi đặc điểm quản lý của các khu vực đô thị hiện hữu. Đây là cơ sở để Bộ Nội vụ đề xuất tiếp tục rà soát, hình thành các đơn vị hành chính đô thị phù hợp với thực tế phát triển.
Sắp xếp trên cơ sở khoa học, hạn chế tối đa tác động đến người dân
Theo kế hoạch, trong những tháng cuối năm 2026, Bộ Nội vụ sẽ tiến hành rà soát toàn diện các xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn để tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét phương án sắp xếp phù hợp.
Việc nghiên cứu sáp nhập sẽ được thực hiện dựa trên nhiều tiêu chí như điều kiện pháp lý, cơ sở khoa học, thực tiễn quản lý, đồng thời cân nhắc đầy đủ các yếu tố về lịch sử, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, điều kiện địa lý và đặc thù từng địa phương nhằm bảo đảm sự ổn định trong đời sống người dân cũng như hoạt động của chính quyền cơ sở.
Song song với đó, Bộ Nội vụ cũng đề xuất thành lập thêm các phường mới từ những thị trấn hoặc khu vực đô thị đã đáp ứng đủ điều kiện; xây dựng một số phường quy mô lớn trở thành trung tâm phát triển của các tỉnh, thành phố và nghiên cứu hình thành các đặc khu kinh tế thế hệ mới, tạo động lực tăng trưởng trong giai đoạn tới.
Không chạy theo số lượng, lấy hiệu quả phát triển làm mục tiêu
Theo quan điểm của Bộ Nội vụ, việc tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính sẽ không thực hiện theo hướng cơ học hay chạy theo chỉ tiêu về số lượng. Mục tiêu xuyên suốt là xử lý những bất cập còn tồn tại, đồng thời bảo đảm tính ổn định, tránh gây xáo trộn không cần thiết đối với người dân và doanh nghiệp.
Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, số lượng đơn vị hành chính cấp xã trên cả nước đã giảm từ 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị, tạo nền tảng cho quá trình tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Trong thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống đơn vị hành chính được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng quy hoạch và tăng sức cạnh tranh của các địa phương trong thu hút đầu tư và phát triển bền vững.