Hà Nội đang bước vào đợt tổ chức lại mạng lưới trường học quy mô lớn chưa từng có với gần 3.000 cơ sở giáo dục công lập thuộc diện rà soát, sắp xếp. Kế hoạch hướng đến mục tiêu tinh gọn bộ máy quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng vẫn đảm bảo quy mô trường lớp và chất lượng giáo dục.
Gần 3.000 trường học được rà soát, hoàn thành trước ngày 10/8
Theo kế hoạch, Hà Nội sẽ hoàn tất việc sắp xếp hệ thống trường công lập trước ngày 10/8. Đây được xem là cuộc tái cơ cấu lớn nhất của ngành giáo dục Thủ đô, nhằm tối ưu bộ máy quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục.
Thành phố xác định nguyên tắc xuyên suốt là tinh gọn đầu mối quản lý hành chính nhưng không cắt giảm quy mô trường lớp hay ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
Đối với bậc THPT, Hà Nội giữ nguyên toàn bộ 124 trường công lập hiện có.
Với khối mầm non, tiểu học và THCS do cấp xã, phường quản lý, thành phố không thực hiện sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không ghép trường phổ thông với trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên; không sắp xếp các trường chuyên biệt với trường phổ thông đại trà; đồng thời giữ nguyên mô hình của các trường chất lượng cao đã được công nhận hoặc đăng ký trước ngày 30/7.
Hai trường mầm non trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ được chuyển nguyên trạng về UBND phường nơi trường đặt trụ sở quản lý. Trong khi đó, các trường chuyên biệt phục vụ học sinh khuyết tật tiếp tục do Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý, đồng thời tiếp nhận thêm bốn trường chuyên biệt hiện thuộc cấp xã, phường.
Quy mô trường học sẽ được chuẩn hóa
Sau khi sắp xếp, Hà Nội đặt ra tiêu chí tối thiểu về quy mô đối với từng cấp học. Theo đó, trường mầm non phải có ít nhất 30 lớp, trường tiểu học tối thiểu 40 lớp, trường THCS từ 45 lớp và trường nhiều cấp học tối thiểu 50 lớp, đồng thời đáp ứng quy định về số lượng học sinh.
Song song với đó, thành phố đặt mục tiêu giảm tối thiểu 50% đầu mối quản lý hành chính. Điều này đồng nghĩa hầu hết các xã, phường đều phải rà soát và điều chỉnh lại hệ thống trường học trên địa bàn.
Nhiều trường có quy mô nhỏ, cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu
Khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy không ít trường có quy mô rất nhỏ hoặc nằm gần nhau, gây khó khăn trong công tác quản lý và khai thác cơ sở vật chất.
Tại phường Hoàn Kiếm, phần lớn các trường THCS thuộc diện cần sắp xếp, trong khi hai trường tiểu học cũng phải điều chỉnh để đáp ứng tiêu chí mới. Ở phường Cửa Nam và phường Hồng Hà, nhiều cơ sở giáo dục cũng nằm trong diện rà soát do quy mô chưa đạt yêu cầu.
Một số trường chỉ duy trì từ 5 đến 8 lớp học như THCS Phú Mãn (xã Phú Cát), THCS Vân Hà và Tiểu học Vân Hà (xã Phúc Lộc), hay Trường Mầm non Huyện (xã Đan Phượng). Bên cạnh đó, nhiều trường gặp khó khăn trong tuyển sinh khiến số lượng học sinh thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, không ít trường nằm trong khu dân cư chật hẹp, diện tích nhỏ hoặc cơ sở vật chất xuống cấp. Trường Mầm non Chim Non tại phường Ngọc Hà chỉ có hơn 250 m² là một trong những ví dụ điển hình.
Ngoài ra, nhiều cơ sở chưa đủ điều kiện đạt chuẩn quốc gia do thiếu phòng học, phòng chức năng, khu vui chơi hoặc sân thể chất. Một số trường cũng nằm quá gần nhau, chỉ cách vài trăm mét, dẫn đến sự chồng chéo về địa bàn tuyển sinh và khai thác cơ sở vật chất chưa hiệu quả.
Kỳ vọng nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực
Việc tổ chức lại hệ thống trường học được kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể bộ máy quản lý, tiết kiệm chi phí hành chính để tập trung đầu tư cho hoạt động dạy và học.
Sau khi hình thành các trường liên cấp hoặc trường đa cơ sở, việc phân công giáo viên giữa các điểm trường sẽ linh hoạt hơn, góp phần khắc phục tình trạng thiếu hoặc thừa cục bộ ở một số môn học như Tin học, Ngoại ngữ, Mỹ thuật và Âm nhạc.
Các cơ sở trong cùng hệ thống cũng có thể dùng chung thư viện, phòng chức năng, nhà thể chất hoặc phòng thí nghiệm, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác cơ sở vật chất hiện có.
Nhiều thách thức đặt ra sau quá trình sắp xếp
Bên cạnh những lợi ích kỳ vọng, giới chuyên gia cho rằng quá trình triển khai sẽ đối mặt với không ít khó khăn.
Khi quy mô trường học tăng lên, ban giám hiệu sẽ phải quản lý số lượng lớn học sinh và giáo viên tại nhiều cơ sở khác nhau, làm gia tăng áp lực điều hành cũng như kiểm soát chất lượng giảng dạy.
Việc sắp xếp cũng có thể dẫn đến tình trạng dôi dư cán bộ quản lý. Vì vậy, các địa phương cần xây dựng lộ trình phù hợp để bố trí, luân chuyển, đào tạo lại hoặc giải quyết chế độ cho đội ngũ này trong thời gian từ 1 đến 3 năm.
Ngoài ra, mỗi trường đều có văn hóa, quy chế và phương thức quản lý riêng. Khi hợp nhất thành trường đa cơ sở, việc thống nhất cơ chế hoạt động, chế độ thi đua, tài chính và xây dựng môi trường làm việc chung sẽ cần nhiều thời gian để ổn định.
Đối với các xã ngoại thành có địa bàn rộng, khoảng cách giữa các điểm trường có thể lên tới vài kilomet, gây khó khăn cho việc điều động giáo viên và tổ chức bán trú.
Một vấn đề khác cũng được các chuyên gia lưu ý là nguy cơ chênh lệch chất lượng giữa cơ sở chính và các phân hiệu. Nếu không đảm bảo sự đồng đều về đội ngũ giáo viên, điều kiện học tập và cơ sở vật chất, tình trạng phụ huynh tìm cách chuyển con vào học tại cơ sở trung tâm có thể gia tăng, tạo ra sự mất cân bằng trong cùng một nhà trường.
Với quy mô triển khai trên toàn thành phố, đợt sắp xếp lần này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho việc xây dựng hệ thống giáo dục tinh gọn, hiện đại và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực trong những năm tới.