Chính phủ đang đẩy nhanh quá trình xây dựng khung pháp lý dành cho đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế nhằm tạo bước đột phá về thể chế, tăng cường phân quyền, thu hút đầu tư và hình thành các cực tăng trưởng mới. Dự án luật được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển bền vững cho các địa phương trọng điểm trong giai đoạn tới.
Chiều 2/7, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng và Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đồng chủ trì cuộc họp rà soát dự án luật về đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế với sự tham dự của lãnh đạo nhiều bộ, ngành Trung ương cùng đại diện các địa phương trọng điểm trên cả nước.
Xây dựng hành lang pháp lý mới cho đô thị đặc biệt
Theo Bộ Tư pháp, việc xây dựng Dự án Luật được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới cùng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao, Bộ Tư pháp đã phối hợp với UBND TP.HCM và các cơ quan liên quan xây dựng dự thảo luật, tổ chức lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương và chuyên gia thông qua nhiều hội thảo, tọa đàm.
Mục tiêu của dự án luật là hình thành hành lang pháp lý ổn định, khả thi và mang tính đột phá, tạo cơ sở cho việc xây dựng, quản lý và phát triển các đô thị đặc biệt, trước mắt là TP.HCM và có thể mở rộng áp dụng cho các đô thị lớn khác trong tương lai.
Dự thảo luật tập trung vào hai nhóm chính sách lớn gồm:
- Phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền địa phương, kể cả việc thí điểm các cơ chế, chính sách mới.
- Xây dựng các cơ chế đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị đặc biệt.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu tại cuộc họp.
Đề xuất 8 tiêu chí xác định đặc khu kinh tế
Tại cuộc họp, Bộ Tài chính cũng trình bày đề xuất về các tiêu chí xây dựng mô hình đặc khu kinh tế.
Theo đó, đặc khu kinh tế dự kiến phải đáp ứng 8 tiêu chí cơ bản như: là khu kinh tế ven biển đã được thành lập; phù hợp chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và quốc phòng; có dân số từ 50.000 người trở lên; diện tích từ 500 km²; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I; đủ điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, phát triển hạ tầng; đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và được định hướng trở thành cực tăng trưởng quốc gia.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại cuộc họp.
Song song với đó, Bộ Tài chính đề xuất 6 nhóm cơ chế, chính sách trọng điểm dành cho đặc khu kinh tế, bao gồm:
- Mô hình tổ chức chính quyền.
- Quy hoạch và xây dựng.
- Huy động nguồn lực phát triển.
- Phát triển kinh tế biển.
- Khu phi thuế quan và cửa hàng miễn thuế.
- Các cơ chế đặc thù khác nhằm nâng cao sức cạnh tranh và thu hút đầu tư.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm phát biểu tại cuộc họp
Hai phương án tích hợp cơ chế đặc khu vào dự án luật
Liên quan đến việc xây dựng cơ chế cho đặc khu kinh tế, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính đã thống nhất nghiên cứu hai phương án.
Phương án thứ nhất cho phép các đặc khu kinh tế được áp dụng ngay các cơ chế, chính sách quy định trong Luật Đô thị đặc biệt.
Phương án thứ hai là tích hợp toàn bộ nội dung về đặc khu kinh tế thành một chương riêng trong dự án luật. Khi đó, luật sẽ gồm bốn phần chính:
- Quy định chung về đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế.
- Cơ chế, chính sách dành cho đô thị đặc biệt.
- Cơ chế, chính sách dành cho đặc khu kinh tế.
- Tổ chức thực hiện và các điều khoản thi hành.
Các đại biểu tham dự cuộc họp cũng tập trung thảo luận về phạm vi điều chỉnh, mô hình tổ chức, tên gọi của luật, tiến độ xây dựng và các chính sách trọng tâm nhằm bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu tại cuộc họp
Hướng tới lợi thế cạnh tranh về thể chế
Phát biểu kết luận, hai Phó Thủ tướng đánh giá đây là dự án luật có ý nghĩa chiến lược nhưng yêu cầu tiến độ rất gấp, vì vậy các bộ, ngành và địa phương cần phối hợp chặt chẽ, xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị để hoàn thiện hồ sơ với chất lượng cao nhất.
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề nghị các cơ quan tiếp tục nghiên cứu kỹ tên gọi của luật, đồng thời rà soát mô hình tổ chức bộ máy và đánh giá toàn diện ưu, nhược điểm của từng phương án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Ông cũng cơ bản đồng tình với định hướng xây dựng cơ chế cho đặc khu kinh tế trên nền tảng các chính sách dành cho đô thị đặc biệt, đồng thời chỉ bổ sung những quy định riêng đối với các nội dung thực sự khác biệt.
Trong khi đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu dự án luật phải được xây dựng trên cơ sở đầy đủ về chính trị, pháp lý và thực tiễn; đánh giá tác động rõ ràng để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Theo Phó Thủ tướng, luật mới cần tạo ra lợi thế cạnh tranh về thể chế, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong quy hoạch, đất đai, đầu tư hạ tầng, tài chính, văn hóa và an sinh xã hội, qua đó hình thành các cực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Đặc biệt, ông nhấn mạnh các cơ chế đặc thù phải gắn với cam kết về hiệu quả phát triển.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại cuộc họp.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được phát biểu tại cuộc họp.
Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Anh Tiến phát biểu tại cuộc họp.
“Không thể để xảy ra tình trạng xin cơ chế nhưng tăng trưởng không tương xứng hoặc nguồn thu ngân sách giảm. Đồng thời, toàn bộ các quy định phải được rà soát chặt chẽ để bảo đảm phù hợp với Hiến pháp”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh.
Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý hiện đại, minh bạch và ổn định, mở rộng không gian phát triển cho các trung tâm kinh tế lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư trong giai đoạn phát triển mới.